Wystawa fotografii Thomasa Voßbecka z tekstami Dawida Smolorza (kurator)
Otwarcie: 30 stycznia 2026, 18:00
Czas trwania wystawy: od 31 stycznia do 13 września 2026
Miejsce: Muzeum Śląskie w Görlitz

Treść wystawy
Wystawa „Znaki czasu” poświęcona jest szczególnym reliktom niemieckiej przeszłości Śląska. Porusza temat „odniemczania” tzw. „ziem odzyskanych”, nakazanego w 1945 r. przez komunistyczne władze PRL. W ramach tej akcji usuwano wszelkiego rodzaju niemieckie napisy w przestrzeni publicznej. Nazwy ulic, placów, sklepów i firm, nazwy instytucji publicznych, napisy w miejscach pamięci, reklamy, sentencje i hasła – wszystko, co świadczyło o życiu na tych terenach niemieckich mieszkańców, musiało zniknąć.

Mimo to w wielu miejscach na Dolnym i Górnym Śląsku nadal można zobaczyć niemieckie napisy. Większość z nich odsłonił odpadający tynk, inne były wyryte w kamieniu, ukształtowane w metalu lub przez odpowiednie ułożenie dachówek. Obecnie są one często punktem wyjścia do refleksji i dyskusji na temat historii i niemieckiego dziedzictwa kulturowego na Śląsku.

Wystawa „Znaki czasu” prezentuje fotografie Thomasa Voßbecka z lat 2018–2025 oraz teksty regionalisty Dawida Smolorza, kuratora wystawy. Obejmuje około 40 motywów z różnych miejsc na Górnym i Dolnym Śląsku wraz z objaśnieniami kontekstu historycznego. Prezentacja opiera się na zainicjowanym przez Dawida Smolorza i realizowanym we współpracy z Domem Współpracy Polsko-Niemieckiej "Haus" w Gliwicach portalu internetowym „Zapomniane dziedzictwo”. Haus jest również polskim partnerem projektu i zaprezentuje wystawę w Gliwicach pod koniec 2026 roku.

Motyw graficzny
Graficzny motyw przewodni wystawy „Znaki czasu“ przedstawia dom z Górek pod Opolem z napisem "Gott mit uns" (Bóg z nami) na dachu. Na przełomie XIX i XX wieku domy wznoszone na terenach wiejskich w okolicach Opola nierzadko ozdabiano ułożonymi z dachówek krzyżami, inicjałami właścicieli lub inskrypcjami odwołującymi się do Boskiej Opatrzności. Po II wojnie światowej władze polskie nakazywały usuwanie takich napisów, jeśli zostały one wykonane w języku niemieckim. Dom w Górkach został wybudowany w 1906 roku przez dziadków obecnych właścicieli. Przez cały okres PRL ułożony z dachówek napis musiał pozostawać zamalowany. Na wystawie „Znaki Czasu“ widzimy obok tego domu drugi z takim samym napisem na dachu. Tutaj nakaz władz wypełniono poprzez przełożenie dachówek i zniekształcenie napisu, widoczne do dziś.
Oprawa graficzna wystawy jest dziełem Jacka Jankowskiego z Ponton Studio.

Program wydarzeń towarzyszących wystawie
Wystawa stanowi próbę pokazania tego niezwykle aktualnego i w Polsce szeroko dyskutowanego zjawiska kulturowych przełomów i ciągłości, aby nadać mu większą widoczność i uwrażliwić na kwestie niemieckiego dziedzictwa na Śląsku. Ten sam cel przyświeca też programowi wydarzeń towarzyszących wystawie, który pogłębia jej tematykę głównie na przykładzie Wrocławia. Terminy:

• 30.01, 18:00, Otwarcie wystawy w formie dyskusji (D+PL)
• 31.01, 11:00, Oprowadzanie po wystawie i rozmowa z kuratorem Dawidem Smolorzem i fotografem Thomasem Voßbeckiem (D)
• 31.01, 15:00, Oprowadzanie po wystawie z kuratorem Dawidem Smolorzem (PL)
• 01.03, 15:00, Kontrasty we Wrocławiu. Spacer odkrywców Nadodrza między przeszłością a teraźniejszością – prelekcja Mirko Seebecka, autora blogu WroclawGuide.com i „Alteratywnego przewodnika po Wrocławiu“ (D)
• 26.03, 18:00, W swoim domu nad Odrą i Nysą. Wspomnienia i obrazy nowej ojczyzny w Polsce Zachodniej – wykład prof. Beaty Halickiej, Uniwersytet w Poznaniu (D)
• 07.05, 18:00, Jurek z widelcem wraca! Losy wrocławskiej Fontanny Neptuna i dyskurs o niemieckim dziedzictwie kulturowym we Wrocławiu – prelekcja dr Tomasza Sielickiego, Wrocław (D)
• 25.06, 18:00, „Spod ziemi patrzy Breslau“, inicjatywa wskrzeszająca pamięć o starych niemieckich cmentarzach we Wrocławiu – prelekcja dr Alana Weissa, Wrocław (D+PL)
• 27.-28.06, wyjazd studyjny: Niemieckie napisy opowiadają historię Wrocławia, informacje i zgłoszenia w biurze podróży und Anmeldung: Christian Reisen, Sechsstädteplatz 2, 02826 Görlitz, pawelczyk@christianreisen.com, +49 (0)3581 6490895.(D)
• 03.09, 18:00, Ile z Breslau pozostało we Wrocławiu? O znaczeniu, potencjale i sporach wokół niemieckich napisów w mieście – prelekcja Macieja Wlazło, blogera (Beard of Breslau), przewodnika po Wrocławiu i inicjatora „Spod tynku patrzy Breslau“ (D+PL)
• Organizatorka wystawy Agnieszka Bormann zaprasza ponadto na krótkie wprowadzenie do jej tematyki: 1.02, 15:00 // 1.04, 15:00 // 5.07, 11:00 // 19.08, 15:00 (D+PL)

Organizatorzy

• Referat ds. kultury Śląska, Muzeum Śląskie w Görlitz
• Partner: Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej "Haus", Gliwice/Opole

Wsparcie finansowe

• Projekt wystawienniczy "Znaki czasu" wspierają Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej z Warszawy i Fundacja Eriki Simon z Görlitz.
• Organizator wystawy, Referat ds. kultury Śląska, jest finansowany instytucjonalnie przez Federalne Ministerstwo Spraw Wewnętrznych RFN.
• Muzeum Śląskie w Görlitz jest finansowane instytucjonalnie parytetowo przez Federalne Ministerstwo Spraw Wewnętrznych RFN oraz Saksońskie Ministerstwo Nauki, Kultury i Turystyki.